Przez lata wskaźnik WIBOR był podstawą oprocentowania większości kredytów udzielanych w Polsce, zarówno hipotecznych, jak i firmowych. To od jego wysokości zależała realna kwota raty, jaką kredytobiorca musiał co miesiąc uiszczać. Jednak od pewnego czasu coraz głośniej mówi się o konieczności zastąpienia WIBOR-u nowym wskaźnikiem, który będzie bardziej przejrzysty, odporny na manipulacje i zgodny z unijnym rozporządzeniem BMR. W odpowiedzi na te potrzeby opracowano wskaźnik POLSTR. Nową referencję, która ma w niedalekiej przyszłości stać się głównym punktem odniesienia dla polskich kredytów.
Z perspektywy prawa bankowego i interesów kredytobiorców, ta zmiana nie jest wyłącznie techniczną korektą, ale może mieć istotne konsekwencje dla wysokości rat, warunków umownych, a także dla dalszych możliwości dochodzenia roszczeń przeciwko bankom.
Czym różni się POLSTR od WIBOR?
WIBOR, czyli Warsaw Interbank Offered Rate, był wskaźnikiem ustalanym na podstawie deklaracji banków, po jakiej stopie są gotowe pożyczać sobie pieniądze nawzajem. Już sama ta konstrukcja powodowała ryzyko oderwania wskaźnika od realiów rynkowych. W praktyce nie opierał się on na rzeczywistych transakcjach, lecz na prognozach i deklaracjach składanych przez kilka największych banków komercyjnych. To z kolei rodziło uzasadnione pytania o transparentność i możliwość wpływu uczestników rynku na jego poziom.
POLSTR, w przeciwieństwie do WIBOR-u, ma być wskaźnikiem bazującym wyłącznie na rzeczywistych, zawartych transakcjach depozytowych pomiędzy instytucjami finansowymi, na termin ON. Z założenia ma on lepiej odzwierciedlać faktyczny koszt pieniądza na rynku międzybankowym. Co więcej, POLSTR tworzony jest zgodnie z regulacjami unijnymi, w tym rozporządzeniem BMR, co oznacza, że jego metodologia i administracja podlegają kontroli i transparentności wymaganej na poziomie wspólnotowym.
Zmiana wskaźnika a umowy kredytowe
Z punktu widzenia kredytobiorców najważniejsze pytania brzmią: co ta zmiana oznacza dla mojej umowy kredytowej? Czy wysokość raty ulegnie zmianie? Czy bank może wprowadzić nowy wskaźnik bez mojej zgody? I wreszcie, czy istnieje ryzyko, że nowy wskaźnik będzie mniej korzystny niż WIBOR?
Zgodnie z planami regulatorów, zastąpienie WIBOR-u przez POLSTR ma odbywać się etapami. Początkowo nowy wskaźnik ma być wykorzystywany w emisjach obligacji skarbowych i produktach finansowych dla firm, a następnie w nowych kredytach konsumenckich i hipotecznych. W dalszej kolejności ma dojść do przekształcenia dotychczasowych umów kredytowych.
Część z nich zostanie zmodyfikowana automatycznie, na podstawie tzw. klauzul awaryjnych, które umożliwiają zastosowanie wskaźnika zastępczego w przypadku zaprzestania publikacji pierwotnego. W pozostałych przypadkach konieczne będzie zawarcie aneksów. Proces ten jednak rozpocznie się dopiero, gdy Ministerstwo Finansów przygotuje odpowiednie rozporządzenie, które określi dokładne zasady wymiany wskaźnika.
Warto także podkreślić, że sama zmiana wskaźnika nie oznacza automatycznego pogorszenia warunków kredytowych. Teoretycznie więc rata kredytu nie powinna ulec istotnej zmianie. W praktyce jednak wiele będzie zależeć od konkretnej konstrukcji umowy oraz decyzji banków i rynków finansowych.
Szanse i zagrożenia związane z reformą
Wprowadzenie POLSTR-u należy ocenić jako krok w dobrą stronę, w kierunku większej przejrzystości i zgodności rynku finansowego z europejskimi standardami. Dla kredytobiorców może to oznaczać bardziej przewidywalne raty, lepszą kontrolę nad umową oraz większą odporność systemu bankowego na kryzysy zaufania.
Jednak nie można pominąć ryzyka, jakie niesie ze sobą każdy proces przejścia. Kredytobiorcy powinni zachować czujność wobec proponowanych przez banki aneksów, dokładnie analizować ich treść i nie podpisywać dokumentów bez uprzedniej konsultacji z prawnikiem. Zmiana wskaźnika może zostać wykorzystana do przemycenia zapisów mniej korzystnych lub trudniejszych do zakwestionowania w przyszłości.
Należy także podkreślić, że fakt odejścia od WIBOR-u nie unieważnia dotychczasowych roszczeń wynikających z abuzywności zapisów w już zawartych umowach. Wręcz przeciwnie, to najlepszy moment, aby jeszcze raz przeanalizować swoją umowę kredytową i zastanowić się, czy nie ma podstaw do dochodzenia roszczeń, zwłaszcza w przypadku braku transparentności przy ustalaniu oprocentowania, naruszenia obowiązku informacyjnego czy też zastosowania niejasnych klauzul umownych.
Jak możemy pomóc?
W RozliczBank.pl specjalizujemy się w analizie umów kredytowych, identyfikowaniu ryzyk prawnych i reprezentowaniu kredytobiorców w sporach z bankami. Zmiana wskaźnika referencyjnego to moment, który warto wykorzystać nie tylko do zrozumienia swojej umowy, ale też do zabezpieczenia swoich interesów na przyszłość.
Pomagamy ocenić, czy zaproponowane zmiany są zgodne z przepisami prawa, czy mieszczą się w ramach dopuszczalnej praktyki bankowej oraz czy nie naruszają zasad współżycia społecznego i ochrony konsumentów. Udzielamy także wsparcia w negocjacjach z bankami oraz w sprawach sądowych dotyczących nieważności umów kredytowych, nadpłat i klauzul abuzywnych.
Zmiana WIBOR-u na POLSTR to nie tylko techniczna korekta, ale również szansa, by zadbać o swoje prawa i przyszłość finansową. Jeśli posiadasz kredyt, który opiera się na wskaźniku referencyjnym, skontaktuj się z nami, a przeanalizujemy Twoją umowę i zaproponujemy najlepsze możliwe rozwiązania.
